Η Απολογία του Σωκράτη αποτελεί μέρος μιας τετραλογίας που αποτελείται από τους τέσσερις πρώτους διαλόγους που συνέγραψε ο Πλάτωνας. Πρόκειται για τα έργα "Ευθύφρων", "Απολογία", "Κρίτων" και "Φαίδων". Πρόκειται για φιλοσοφικούς διαλόγους - εξαίρεση η "Απολογία" που είναι μονόλογος - που ακολουθούν χρονικά την εισαγγελική κατηγορία σε βάρος του Σωκράτη, τη δίκη του, την επίσκεψη του μαθητή του Κρίτωνα στη φυλακή με σκοπό να πείσει τον Σωκράτη να δραπετεύσει και τις τελευταίες στιγμές του φιλοσόφου πριν πιεί το κώνειο. Είναι οι διάλογοι στους οποίους ο Πλάτωνας "σωκρατίζει", δηλαδή βρίσκεται ακόμα κάτω από την επιρροή της σκέψης του δασκάλου του, και ακόμη δεν έχει διαμορφωθεί ο δικός του αυτόφωτος στοχασμός.
Ο Σωκράτης δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο το 399 π.Χ. Μόλις τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου και σκάρτα τρία χρόνια μετά την ανατροπή των Τριάντα Τυράννων και την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ό,τι γνωρίζουμε σχετικά με τη δίκη, οφείλεται στον Πλάτωνα και τον Ξενοφώντα, μαθητές και οι δύο του Σωκράτη που αμφότεροι έγραψαν Απολογία του δασκάλου τους. Την Απολογία που έγραψε ο Ξενοφώντας, δεν την έχω διαβάσει. Μονάχα από κείμενα μελετητών γνωρίζω ότι διαφέρει αρκετά από εκείνη που έγραψε ο Πλάτωνας, σε βαθμό ώστε να μιλάμε για διαφορετικό σε κάθε κείμενο Σωκράτη. Ξέρω επίσης, ότι για αιώνες, από την Αναγέννηση και μέχρι και τον 19ο αιώνα, δημοφιλέστερη και πιο διαδεδομένη ήταν η Απολογία που έγραψε ο Ξενοφώντας. Σε κάθε περίπτωση, σήμερα όλοι και όλες δεχόμαστε ως καθ' ύλην αρμόδιο σχετικά με τους διαλόγους με πρωταγωνιστή τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα.
Ο Πλάτωνας έγραψε την Απολογία κάπου δεκαπέντε χρόνια αφότου ο Σωκράτης ήπιε το περίφημο κώνειο. Από τη δίκη δεν υπήρξαν ποτέ πρακτικά. Δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν μιας και εκείνη την εποχή η γραφή μπορούσε να γίνει μόνο σε μαρμάρινες πλάκες, σε πάπυρο, σε πήλινες πλάκες κλπ. Όπως γίνεται αντιληπτό, θα ήταν στην πράξη αδύνατο να κρατηθούν πρακτικά την ώρα που θα αγόρευαν οι διάδικοι, μιας και η γραφή γινόταν με χάραξη, διαδικασία χρονοβόρα. Επομένως, στην Απολογία που έγραψε ο Πλάτωνας, διαβάζουμε ό,τι θυμόταν ο ίδιος, ό,τι πληροφορίες κατόρθωσε να συγκεντρώσει από άλλους μαθητές, μεταξύ των οποίων θα ήταν και τα μεγαλύτερα αδέρφια του, και, το κυριότερο, ό,τι ο ίδιος πίστευε ότι θα εξέφραζε τον φιλοσοφικό στοχασμό και την προσωπικότητα του Σωκράτη.
Σχετικά με το κατηγορητήριο ο Πλάτωνας παραδίδει ότι οι κατήγοροι εγκαλούν τον Σωκράτη για ασέβεια προς τους θεούς που λατρεύει η πόλη, λατρεία ξένων, καινούργιων θεών -"καινά δαιμόνια νομίζειν"- και για διαφθορά των νέων. Στην πραγματικότητα, τα κίνητρα για την προσαγωγή σε δίκη ήταν μάλλον πολιτικά. Ανάμεσα στους Τριάντα Τυράννους υπήρχαν μαθητές του Σωκράτη, όπως ο Χαρμίδης και ο Κριτίας που εκπροσωπούσε την πιο ριζοσπαστική και την πιο βίαιη ομάδα μεταξύ των Τριάντα. Υπόψη πως το καθεστώς των τελευταίων αποδείχθηκε αιμοσταγές, καθώς επιδόθηκε σε ανηλεείς εκκαθαρίσεις. Φυσικά, ο Σωκράτης αντέτεινε πως όταν τον διέταξαν να πάει μαζί με άλλους να συλλάβει κάποιον εχθρό του καθεστώτος, εκείνος αρνήθηκε. Ωστόσο, σε όλη την απολογία του δεν κρύβει την περιφρόνηση που τον χαρακτήριζε απέναντι στις γνώμες των πολλών. Ακόμα και οι εκφράσεις που χρησιμοποιεί λόγου χάρη "οι πολλοί " έχουν απαξιωτικό χαρακτήρα. Επίσης, το γεγονός ότι ο ίδιος παραδέχεται ότι δεν επιθυμούσε να ασχολείται με τα κοινά, σαφώς ηχούσε ενοχλητικά στα αυτιά των δικαστών. Οι τελευταίοι ήταν κάποιας ηλικίας και, οι περισσότεροι θα ανήκαν στα πιο λαϊκά στρώματα, μιας και οι πιο πλούσιοι δεν θα είχαν ανάγκη την αμοιβή των τριών οβολών που αντιστοιχούσε στο ελάχιστο μεροκάματο.
Σε ότι αφορά στα περί ασέβειας στους θεούς της πόλης, εκεί μάλλον οι κατήγοροι λαϊκίζουν. Ο Σωκράτης, φαίνεται ότι τιμούσε ιδιαίτερα τον Απόλλωνα και λιγότερο ή καθόλου τον Ήφαιστο και τον Ερμή που τιμούσαν οι τεχνίτες και οι έμποροι και καταστηματάρχες αντίστοιχα, δηλαδή οι τάξεις που μαζί με τους θήτες αποτελούσαν την κύρια πηγή στήριξης της παράταξης των δημοκρατικών. Όσο για την υποτιθέμενη διαφθορά των νέων, κατά την άποψη μου επρόκειτο για απεύθυνση στο θυμικό των δικαστών που ως επί το πλείστο, όπως προαναφέρθηκε, ήταν κάποιας ηλικίας, είχαν χρόνο για ξόδεμα, και οι οποίοι λόγω ηλικίας αντιπαθούσαν κάθε νεωτερισμό. Αυτό που έχει υποστηριχθεί ότι με τη διαφθορά εννοούνται σεξουαλικές σχέσεις ανάμεσα στον Σωκράτη και κάποιους μαθητές του, αυτό αποτελεί αναχρονισμό, με την έννοια ότι στην αρχαιότητα η ομοφυλοφιλία δεν νοούταν ως κάτι αξιοσημείωτο ή και αξιοκατάκριτο. Ήταν δεκτή ως μια ακόμη έκφραση ερωτικής πρακτικής.
Το ότι ο Σωκράτης, απευθυνόμενος στους δικαστές, υποστηρίζει πως όχι μόνο δεν πρέπει να του επιβληθεί χρηματική ποινή, αλλά, αντίθετα δικαιούται ισόβια δωρεάν σίτιση με τους Πρυτάνεις, αυτό μόνο ως πρόκληση μπορεί να θεωρηθεί. Και αναπόφευκτα οδήγησε πολλούς που αμφέβαλλαν, τελικά να ψηφίσουν υπέρ της θανατικής ποινής.
ο Τοποτηρητής
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου