Επιτέλους τα κατάφερα! Ταξίδεψα ξανά μετά από πέντε χρόνια στο εξωτερικό, κάτι που προσπαθούσα καιρό. Βρέθηκα τη Μεγάλη Εβδομάδα στη Δημοκρατία της Σερβίας, στην πρωτεύουσά της στο Βελιγράδι. Ταλαιπωρήθηκα λίγο, μέχρι να βγω από το αεροδρόμιο Nikola Tesla, αλλά μικρό το κακό. Εδώ να πω ότι μου έκανε εντύπωση, το ποσό δεν την “πάλευε” ο αστυνομικός στον έλεγχο διαβατηρίων· σίγουρα θα προτιμούσε να βρισκόταν οπουδήποτε αλλού, παρά εκεί. Τέλος πάντων, βγήκα στα ταξί: εκεί το σύστημα μοιάζει με το ΚΤΕΛ στον Κηφισό, είναι τα ταξί στη σειρά και οι οδηγεί απευθύνονται στους υποψήφιους πελάτες. Με ρωτάει ένας, που πας; Hotel Balkan, του λέω, 30 γιούρο, μου ξαναλέει, Ok, απαντάω, και μπαίνω στο ταξί.
Η διαδρομή είναι όμορφη· συναντάς περιβόλια, αλσύλλια και γενικά πολύ πράσινο. Σε κάτι τοίχους πρόλαβα και είδα ένα κέλτικο σταυρό (…) και ένα σύνθημα, με μπλε μπογιά, να γράφει στα σέρβικα - μαντεύω - “Το Κόσοβο είναι Σερβία”. Φαντάζομαι έχουν τα θέματά τους.
Το ξενοδοχείο είναι πολυτελές, πεντακάθαρο το δωμάτιο και το προσωπικό ευγενέστατο και σοβαρό. Είναι πρόθυμοι και πρόθυμες να εξυπηρετήσουν, δίχως ίχνος δουλικότητας, κάτι που τους και τις ανεβάζει πολύ στα μάτια μου. Αφού λοιπόν έκανα τσεκ ιν και άφησα τα πράγματά μου στο δωμάτιό μου, βγήκα μία βόλτα.
Το πρώτο απόγευμα στο Βελιγράδι, Τετάρτη 8 Απρίλη, θαύμασα την πρόσοψη του Hotel Moskva που βρίσκεται απέναντι από το ξενοδοχείο μου. θα τιμήσω το κλισέ που λέει “μοιάζει βγαλμένο από άλλη εποχή”. Θα προσθέσω ότι μοιάζει βγαλμένο από κάποιο παραμύθι. Επίσης, δέχτηκα επίθεση ανείπωτης ομορφιάς, βλέποντας το λυκόφως με ένα αλλόκοτο σκούρο μενεξεδί, σχεδόν βυσσινί χρώμα στον ορίζοντα, αφότου είχε κρυφτεί ο ήλιος. Κατόπιν, ήπια μία γευστική ζεστή σοκολάτα σε ένα καφέ που μου φάνηκε ψαγμένο. Έπαιζε ευχάριστη τζαζ, ενώ από τη τζαμαρία έβλεπες Στο απέναντι πεζοδρόμιο μία γκαλερί που, αν κατάλαβα καλά, παρουσίαζε μια έκθεση με έργα Σέρβων ζωγράφων του 20ου αιώνα. Κατόπιν, κατευθύνθηκα στην καρδιά του Βελιγραδίου, στην Πλατεία Δημοκρατίας. Κοντά της, στον πεζόδρομο έπαιζε με την κιθάρα του ένας καλλιτέχνης του δρόμου, ο οποίος είχε μία μικροφωνική που έκανε τη δουλειά της τόσο όσο. Γύρω του είχε μαζευτεί κόσμος μπόλικος που για πολύ ώρα κρατούσε το ρυθμό με παλαμάκια, τραγουδούσε, χόρευε και κάποιες φορές ακούγονταν γυναικείες τσιρίδες σε στυλ Beatlemania ή πάλαι ποτέ Ρουβίτσες. Ο καλλιτέχνης έπαιζε σέρβικες ροκ μπαλάντες, στο ύφος του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, ενώ από μη σερβικά μας κέρασε ένα “Bella, ciao”. Nα είναι αριστερός; Να το έπαιξε λόγω Casa de papel; Ποιος ξέρει; Πάντως πιο δίπλα ήταν γραμμένο σε κάποιο ύψος, στα αγγλικά, το εξής σύνθημα, “Η μόνη γενοκτονία στα Βαλκάνια ήταν ενάντια στους Σέρβους”... Τέλος πάντων με είχε κόψει η πείνα διάλεξα ένα φαγάδικο όπου είχε μπόλικο κόσμο και κυρίως ντόπιους.
Παράγγειλα ένα Burger και μία τοπική μπύρα, μου άρεσαν και τα δύο. Ειδικά για την μπύρα, εκτίμησα το ότι δεν είχε έντονη γεύση, ήταν lager της προκοπής. 10:30 ώρα Σερβίας, γύρισα στο ξενοδοχείο. Στην τηλεόραση πέτυχα αναμετάδοση Παρι ΣενΖερμέν – Λίβερπουλ. Νίκησε η Παρί 2-0 παίζοντας ωραία μπάλα και με κατοχή 70-30. Δεν θα είμαι εκπλαγώ, αν η Παρί κάνει την έκπληξη και το ξανασηκώσει έπεσα κατά τα μεσάνυχτα και σκεφτόμουνα, είναι ωραία στο Βελιγράδι!
Την Πέμπτη 9 Απρίλη βγήκα από νωρίς. Βρήκα ανταλλακτήριο για να μετατρέψω από ευρώ σε δηνάρια Σερβίας. Περπάτησα στην κεντρική οδό Κνεζ Μιχαήλοβα και ψώνισα κάτι ψιλό ίδια σουβενίρ για δωράκια. Η Κνεζ Μιχαήλοβα είναι πανέμορφη, γεμάτη παρτέρια με λουλούδια – αυτή την εποχή τουλίπες – και περιστοιχισμένη με υπέροχα όσο και επιβλητικά κτίρια. Ρώτησα, πού μπορώ να πιω έναν καλό καφέ αυτή την ώρα - 9:00 το πρωί ώρα Σερβίας - και μου πρότεινε μία κοπέλα το Coffee dream. Το βρήκα εύκολα και εκεί δοκίμασα ice coffee με γάλα. Ναι, ήταν φραπέ ελαφρύ με μπόλικο γάλα και, να πω την αμαρτία μου, μου άρεσε ρε φίλε! Κατά τις 10:00 π.μ. που ανοίγουν τα μουσεία ζήτησα το λογαριασμό και ρώτησα τη σερβιτόρα, αν το Μουσείο Γιουγκοσλαβίας ήταν μακριά, μήπως να πάρω ταξί; Όχι, μου λέει, δεν υπάρχει λόγος, με το αστικό λεωφορείο είναι κοντά, χώρια που η αστική συγκοινωνία είναι δωρεάν. Είπα ότι το Βελιγράδι είναι πολη φιλική στον πολίτη; Είναι και πάρα είναι. Προφανώς κάποιες στιγμές πήζει από κίνηση, αλλά αφενός έχει δωρεάν αστικά και τρόλεϊ με συχνά δρομολόγια και αφετέρου έχει φαρδιά πεζοδρόμια και ξεχωριστούς οροθετημένους ποδηλατοδρόμους· ακόμα και οι ντελιβεράδες μετακινούνται με ποδήλατα.
Στη στάση του λεωφορείου βρήκα δύο κύριους, πιάσαμε κουβέντα και μόλις τους είπα ότι είμαι από Ελλάδα ο ένας - και οι δύο ονομάζονταν Πάβλε - με ρωτάει σε σπαστά ελληνικά, Από πού ήρθες φίλε; Τέλος πάντων ο ένας Πάβλε έχει δουλέψει 5 χρόνια στην Κέρκυρα. Όταν τους είπα ότι θέλω να πάω στο μουσείο Γιουγκοσλαβίας, αρχικά δεν κατάλαβαν. Μου λένε, εννοείς το μουσείο του Τίτο;, ναι, τους λέω, ξέρεις ποιος ήταν αυτός, ξέρω, να πας, μου είπαν, θα δεις σημαντικά πράγματα. Και, όντως πήγα. Το μουσείο Γιουγκοσλαβίας είναι χτισμένο σε ανηφόρα, ας πούμε σε πλαγιά λόφου. Δίπλα βρίσκεται η πρεσβεία του Ιράν. Είχε τη σημαία μεσίστια και στην πύλη ένα πανό με την αγγλική φράση No War For Children και φωτογραφίες των μικρών μαθητριών που δολοφονήθηκαν από πυρά των ΗΠΑ - Ισραήλ την ώρα του μαθήματος.
Πριν την είσοδο του Μουσείου υπάρχουν αναβαθμοί με πράσινο, λουλούδια παγκάκια και ανοιχτωσιές. Μάλιστα, είδα δυο τύπους να προπονούνται στην πυγμαχία. Γενικά από όσο είδα, οι Σέρβοι εκμεταλλεύονται μικρά και μεγάλα πάρκα για άθληση καθώς και για αναψυχή. Το μουσείο περιείχε προσωπικά αντικείμενα του Τίτο, όπως δώρα από ηγέτες άλλων κρατών. Είχε δώρα, λόγου χάρη, από τον τότε βασιλιά της Ελλάδας Παύλο καθώς και τον Κωνσταντίνου Καραμανλή, αφετέρου είχε αναμνηστικά ντοκουμέντα από τη δράση σοσιαλιστών και κομμουνιστών κατά τον Μεσοπόλεμο, λόγου χάρη, φακέλους από την αστυνομία και άλλα. Ανατρίχιασα όταν είδα τη στολή κρατούμενου ενός Σέρβου ποιητή που ήταν φυλακισμένος σε στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ναζί. Είδα ακόμη, ένα αντίτυπο από μετάφραση του Κεφαλαίου του Μαρξ στα σερβικά καθώς πολλά ντοκουμέντα από τη σύντομη, όπως φάνηκε, ζωή της Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Και βέβαια, απέτισα τιμές στον τάφο του Γιόζιπ Μπροζ Τίτο και της συζύγου του Γιοβάνκα Μπροζ, γράφοντας και στο βιβλίο επισκεπτών.
Στο λεωφορείο από το μουσείο προς την Πλατεία Δημοκρατίας μίλησα λίγο στον οδηγό, στα αγγλικά, για μία διευκρίνιση. Λίγο πιο μετά με ρωτά, πάλι στα αγγλικά, Έλληνας είσαι; Ναι, του λέω, πού το κατάλαβες; Χαμόγελα και λέει, σε κατάλαβα από την προσφορά, και συμπληρώνει, έχω έρθει στην Ελλάδα καλοκαίρι.
Το Εθνικό μουσείο στο Βελιγράδι είναι καταπληκτικό. Η είσοδος είναι μόλις 300 δηνάρια, περίπου 2 ευρώ. Στο ισόγειο βρίσκονται αρχαιολογικά ευρήματα, ξεκινώντας από την παλαιολιθική εποχή και φτάνοντας μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. Στον πρώτο όροφο υπάρχουν αντικείμενα από την καθημερινή ζωή κατά τον Μεσαίωνα και λατρευτικές εικόνες. Γενικά στους ορόφους αξίζουν πάρα πολύ οι αγιογραφίες από τις οποίες, αν και δεν είμαι θρήσκος, εντυπωσιάστηκα αφάνταστα. Ναι μεν ως πρότυπα είχαν τα έργα των Ρωμιών δασκάλων στην Κωνσταντινούπολη και, μετά την άλωση από τους Οθωμανούς, στην Βενετοκρατούμενη Κρήτη, εν τούτοις η σερβική εικονογραφική σχολή διαθέτει χαρακτηριστικά στοιχεία τέτοια ώστε στα μάτια μου να φαίνεται συναρπαστική. Το αποκορύφωμα, όμως, του μουσείου βρίσκεται στο τμήμα με τους Γιουγκοσλάβους εικαστικούς του 20ου αιώνα. Δεν έχω λόγια. Ήταν γεμάτο αριστουργήματα.
Tο πάρκο Καλεμέγκνταν είναι πανέμορφο. Απλώνεται γύρω από το Φρούριο του Βελιγραδίου και, δυστυχώς, όταν το επισκέφτηκα, ήταν Μεγάλη Παρασκευή που για το δημόσιο στη Σερβία είναι αργία. Κρίμα, γιατί θα είχε ενδιαφέρον μια ξενάγηση στους εσωτερικούς χώρους του φρουρίου· κρίμα, κυρίως, διότι δεν είχα την ευκαιρία να αποτίσω φόρο τιμής, εντός του πύργου Νεμπόισα, όπου μαρτύρησε ο Ρήγας Φεραίος, ο δικός μας και όλων των Βαλκανίων Ιακωβίνος.
Το πάρκο Καλεμέγκνταν είναι χώρος αναψυχής για τους κατοίκους του Βελιγραδίου, καθώς και για κάθε επισκέπτη και επισκέπτρια. Μπορείς να χαζέψεις τον ποταμό Σάβα και τον Δούναβη, μπορείς να χαζέψεις τη συλλογή με άρματα του κάποτε Γιουγκοσλαβικού Στράτου, μπορείς να παίξεις τένις ή και μπάσκετ, μπορείς, επίσης, να κάνεις χάζι τα ομοιώματα δεινοσαύρων. Να σημειωθεί ακόμη πως πέτυχα άτομα να κάνουν την πρωινή πρακτική της γιόγκα τους. Μπορείς, ακόμη, να πιεις το ρόφημα σου σε ένα υπαίθριο καφέ μέσα στο πάρκο. Εκεί, βέβαια, σε περίπτωση που αποφασίσεις να παραγγείλεις ice coffee, να ξέρεις ότι σε περιμένει υπερπαραγωγή και τούτου λεχθέντος αμαρτίαν ουκ έχω. Φεύγοντας από το πάρκο πριν βγω, έπεσα σε μία έκθεση φωτογραφίας. Ήταν φωτογραφίες Σέρβων φωτογράφων με θέμα Rock συγκροτήματα της σκηνής του Βελιγραδίου μεταξύ 1980-1985. Οι φωτογραφίες ήταν υψηλής αισθητικής, απεικόνιζαν τη νεανική τρέλα και αγριάδα - κοινώς αληταρία - των τότε νεαρών μουσικών.
Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής για τους Σέρβους σημαίνει σπίτι, οικογένεια, άραγμα και νηστεία. Τα μαγαζιά, βέβαια, μένουν ανοιχτά, αλλά, γενικά η κίνηση τις μέρες τις οποίες κορυφώνονται το Πάσχα, είναι πεσμένη. δεν μπορώ να έχω παράπονο από τη συμπεριφορά των Σέρβων απέναντί μου. Ήταν κουλ, φιλικοί και μόλις καταλάβαιναν ότι είμαι Έλληνας έσκαγαν εγκάρδιο χαμόγελο. Δεν θα ξεχάσω το νεαρό σερβιτόρο τον Ίλια, ο οποίος υποστηρίζει την Παρτιζάν Βελιγραδίου και ο οποίος μου τραγούδησε σύνθημα του ΠΑΟΚ - οι οπαδοί της Παρτιζάν και οπαδοί του ΠΑΟΚ, οι οργανωμένοι, έχουν αδερφοποιηθεί. Εγώ, βέβαια, δεν είμαι ΠΑΟΚ αλλά ΑΕΚ, αλλά έστω κι έτσι, το να ακούω ελληνικά από μη Έλληνα, ήταν κάπως συγκινητικό. Επίσης, δεν θα ξεχάσω τον ταξιτζή που με πήρε την Κυριακή του Πάσχα από το ξενοδοχείο για το αεροδρόμιο. Με ρώτησα, από ποια χώρα είμαι, του είπα, Ελλάδα. Τότε, έβγαλε δυο βαμμένα αυγά και μου έδωσε το ένα για να τσουγκρίσουμε. Ήθελα να τον αγκαλιάσω, ειλικρινά! Σαφώς και έχουν τα θέματά τους αλλά προφανώς ποιος δεν έχει θέματα; Όπως έχει πει και ένας φίλος, είναι δικοί μας άνθρωποι. Επιπλέον, μέσα στη δεκαετία του 1990 το Βελιγράδι ισοπεδώθηκε από βομβαρδισμούς δύο φορές και έχουν δεχτεί διεθνή απομόνωση θα έλεγα άδικα ή μάλλον ότι τους αποδόθηκαν ευθύνες δυσανάλογα βαριές, σε αντίθεση με άλλους. Δεν θα ξεχάσω ακόμα και το ότι οι δρόμοι στο Βελιγράδι δεν είχαν ίχνος σκουπιδιού, ότι υπήρχαν παντού παρτέρια με πανέμορφες τουλίπες. Δεν να ξεχάσω ακόμα και τον Άγιο Σάββα τον καθεδρικό του Βελιγραδίου που αν και επαναλαμβάνω δεν είμαι θρήσκος, ήταν υποβλητική η ατμόσφαιρα με τις υπέροχες και υψηλής αισθητικής αγιογραφίες.
Όταν πήγα να αγοράσω σε ένα κιόσκι τρία ποδοσφαιρικά κασκόλ για τη συλλογή μου, ένα του Ερυθρού Αστέρα, ένα της Παρτιζάν Βελιγραδίου και ένα της Εθνικής Σερβίας, ο πωλητής μου είπε, στα χρεώνω 800 δηνάρια το έναντι για 1.000 δηνάρια. Έτσι πλήρωσα 2.400 αντί για 3.000 τα τρία. Μου είπε, Ήρθες από την Ελλάδα, το αξίζεις γιατί είμαστε όλοι βαλκανικά αδέρφια.
Κλείνοντας, μπορώ να πω ότι θέλω, κάποια στιγμή να ξαναπάω στο Βελιγράδι. Μέχρι τότε προτείνω σε όλους και όλες, αν το θελήσουν να το επισκεφτούν.
ο Τοποτηρητής
.JPG)
