Τροφή για σκέψη:Μαρκ Φίσερ

 

Αναδημοσιεύουμε κείμενα που, κατά την εκτίμησή μας, έχουν κάτι να πουν, έστω και αν δεν ταυτιζόμαστε απόλυτα με τα όσα διατυπώνονται. Δεν αναδημοσιεύουμε κείμενα που περιέχουν μίσος. Το παρακάτω κείμενο είναι απόσπασμα από το άρθρο του Βρετανού Μαρκ Φίσερ, με τίτλο "Η ιδιωτικοποίηση του άγχους" σε μετάφραση από τον Αλέξανδρο Παπαγεωργίου και περιέχεται στη συλλογή άρθρων του εν λόγω Βρετανού συγγραφέα "Η ακύρωση του μέλλοντος" (Αντίποδες)

Το φαρμακολογικό καθεστώς της ψυχιατρικής έχει παίξει κεντρικό ρόλο στην ιδιωτικοποίηση του άγχους, αλλά είναι σημαντικό να μην παραβλέψουμε τον ίσως ακόμη πιο ύπουλο ρόλο που έπαιξαν οι φαινομενικά πιο ολιστικές πρακτικές ψυχοθεραπείας στην αποπολιτικοποίηση της δυσφορίας. Ο ριζοσπάστης ψυχοθεραπευτής Ντέιβιντ Σμέιλ υποστηρίζει πως η άποψη της Μάργκαρετ Θάτσερ ότι δεν υπάρχει κοινωνία αλλά μόνο άτομα και οικογένειες βρίσκει "έναν ανομολόγητο απόηχο σε όλες σχεδόν τις ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις". Προσεγγίσεις όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία συνδυάζουν την εστίαση στην παιδική ηλικία (ένα είδος "λάιτ" ψυχανάλυσης) με το δόγμα αυτόβοήθειας ότι τα άτομα μπορούν να γίνουν κύριοι της μοίρας τους. Ο Σμέιλ δίνει το εμφατικά δηλωτικό όνομα μαγικός βολονταρισμός στην άποψη ότι "με την εξειδικευμένη βοήθεια του ψυχοθεραπευτή ή του συμβούλου σας, μπορείτε να αλλάξετε τον κόσμο για τον οποίο είστε σε τελική ανάλυση υπεύθυνοι, έτσι ώστε να μην σας προκαλεί πλέον δυστυχία".

Η διάδοση του μαγικού βολονταρισμού υπήρξε κρίσιμη για την επιτυχία του νεοφιλελευθερισμού• θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι αποτελεί κάτι σαν την αυθόρμητη ιδεολογία της εποχής μας. Έτσι, για παράδειγμα, διάφορες ιδέες των θεραπειών αυτοβοήθειας έχουν αποκτήσει μεγάλη επιρροή στις δημοφιλείς τηλεοπτικές εκπομπές...οι εκπομπές αυτές μας διαβεβαιώνουν ότι τα εμπόδια των παραγωγικών μας δυνατοτήτων βρίσκονται μέσα μας. Αν δεν πετύχουμε, είναι απλώς επειδή δεν έχουμε καταβάλλει την απαραίτητη δουλειά για να αναδομήσουμε τον εαυτό μας.

Η ιδιωτικοποίηση του άγχους ήταν μέρος ενός σχεδίου που είχε ως στόχο τη σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή της έννοιας του δημόσιου - αυτού ακριβώς από το οποίο εξαρτάται θεμελιωδώς η ψυχική ευημερία. Αυτό που χρειαζόμαστε επειγόντως είναι μια νέα πολιτική της ψυχικής υγείας που θα οργανώνεται γύρω από το ζήτημα του δημόσιου χώρου. Κατά τη ρήξη τους με την παλιά σταλινική αριστερά, οι διάφορες μορφές της νέας αριστεράς ήθελαν έναν απογραφειοκρατικοποιημένο δημόσιο χώρο και εργατική αυτονομία: αυτό που πήραν ήταν διευθυντισμό και ψώνια. Η σημερινή πολιτική κατάσταση στη Μεγάλη Βρετανία - με τις επιχειρήσεις και τους συμμάχους τους να ετοιμάζονται για την καταστροφή και των τελευταίων υπολειμμάτων τις σοσιαλδημοκρατίας - αποτελεί ένα είδος σατανικής αντιστροφής του ονείρου των εργαζομένων για αυτονομία και απελευθέρωση από το κράτος, τα αφεντικά και τη γραφειοκρατία. Σε μια τρομερά διεστραμμένη ανατροπή αυτού του ονείρου, οι εργαζόμενοι βρίσκονται σήμερα να εργάζονται σκληρότερα, με χειρότερες συνθήκες και για χαμηλότερες αμοιβές, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν μια κρατική διάσωση της επιχειρηματικής ελίτ, ενώ οι πράκτορες αυτής της ελίτ σχεδιάζουν την περαιτέρω καταστροφή των δημόσιων υπηρεσιών από τις οποίες εξαρτώνται οι εργαζόμενοι. 

Την ίδια στιγμή που ένας απαξιωμένος νεοφιλελευθερισμός συνωμοτεί για την εντατικοποίηση του σχεδίου του, ένα είδος δεξιάς αυτονομίας έχει αναδυθεί με τους Κόκκινους Συντηρητικούς του Φίλιπ Μπλοντ και τους Γαλάζιους Εργατικούς του Μόρις Γκλάσμαν. Εδώ η κριτική της σοσιαλδημοκρατικής και νεοφιλελεύθερης γραφειοκρατίας συμβαδίζει με την έκκληση για την αποκατάσταση της παράδοσης. Η επιτυχία του νεοφιλελευθερισμού στηρίχτηκε στην ενσωμάτωση των επιθυμιών των εργαζομένων που ήθελαν να ξεφύγουν από τις περιοριστικές συνθήκες του φορντισμού (αν και ο θλιβερός ατομικιστικός καταναλωτισμός στον οποίο έχουμε βυθιστεί όλοι μας δεν είναι η εναλλακτική που επιζητούσαν). Η γελοία "Μεγάλη Κοινωνία" του Μπλοντ και οι ανησυχητικά αποστειρωμένες "κοινότητες" της "λευκής εργατικής τάξης" του Γκλάσμαν δεν αποτελούν πειστικές ή αξιόπιστες απαντήσεις στο πρόβλημα. Το κεφάλαιο έχει εξαφανίσει τις παραδόσεις που θέλουν να επαναφέρουν ο Μπλοντ και ο Γκλάσμαν σε σημείο που δεν υπάρχει πια επιστροφή.

Αλλά αυτό δεν πρέπει να μας ρίξει σε μελαγχολία• κάθε άλλο. Αυτό που πρέπει να αναβιώσουμε δεν είναι οι κοινωνικοί σχηματισμοί που απέτυχαν (και μάλιστα για λόγους με τους οποίους οι προοδευτικοί θα έπρεπε να είναι ικανοποιημένοι), αλλά ένα πολιτικό σχέδιο που δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα: η επίτευξη μιας δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας. Ακόμα και στο έργο του Μπλοντ διακρίνονται οι γραμμές μιας μετατόπισης της ηγεμονίας, όπως για παράδειγμα στην εκπληκτική εκ μέρους του απόρριψη των βασικών εννοιών του νεοφιλελευθερισμού και στην επίθεση του στο διευθυντισμό ή στην αντιθατσερική παραδοχή του ότι τελικά υπάρχει ένα πράγμα που λέγεται κοινωνία. Τέτοιες κινήσεις μας δείχνουν σε ποιο βαθμό - μετά τη διάσωση των τραπεζών - ο νεοφιλελευθερισμός έχει χάσει ριζικά την αξιοπιστία του. 

Η πρόσφατη άνοδος της πολιτικής μαχητικότητας στη Μεγάλη Βρετανία, ιδίως μεταξύ των νέων, υποδηλώνει ότι η ιδιωτικοποίηση του άγχους αρχίζει να καταρρέει: στη θέση της ατομικής κατάθλιψης που αντιμετωπίζεται με φάρμακα, βλέπουμε τώρα εκρήξεις δημοσίου θυμού. Εκεί, αλλά και στην εν πολλοίς ανεκμετάλλευτη αλλά μαζικά διαδεδομένη δυσαρέσκεια με τη διευθυντική ρύθμιση της εργασίας, βρίσκονται μερικές από τις πρώτες ύλες με τις οποίες μπορεί να οικοδομηθεί ένας νέος αριστερός μοντερνισμός. Μόνο αυτός ο αριστερός μοντερνισμός μπορεί να οικοδομήσει μια δημόσια σφαίρα ικανή να θεραπεύσει τις πολυάριθμες παθολογίες με τις οποίες μας ταλαιπωρεί ο επικοινωνιακός καπιταλισμός.