Ξαναδιαβάζοντας τον Θουκυδίδη

Ευχαριστώ τον κάποτε συμφοιτητή και πάντα φίλο Θεόδωρο Γιαννόπουλο που μοιράστηκε την κριτική του κ. Νικολάου Ντιρλή πάνω στην επιπόλαιη ανάγνωσή του Θουκυδίδη, θύμα της οποίας, ομολογώ, ότι έπεσα κι εγώ. Παρακαλώ, αφού διαβάσετε το απόσπασμα που παραθέτει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, μην παραλείψετε να διαβάσετε την ανάλυση του κ. Ντιρλή.

Υπάρχει μια βαθιά παρανόηση γύρω από την ισχύ.

Ότι αν είσαι αρκετά δυνατός και αρκετά απρόβλεπτος, οι άλλοι θα υποχωρούν επ’ άπειρον.

Η ιστορία δείχνει το αντίθετο.

Όταν ο ισχυρός διακηρύσσει ότι δεν αναγνωρίζει κανένα κοινό μέτρο δικαίου, τότε παύει να είναι απλώς ισχυρός και γίνεται συστημική απειλή.

Και οι απειλές, αργά ή γρήγορα, οργανώνουν άμυνα.

Όπως μας θύμισε ο Άδωνις Γεωργιάδης - Adonis Georgiadis, οι Αθηναίοι στον Μηλιακό Διάλογο, λένε πως το δίκαιο ισχύει μόνο μεταξύ ίσων, η ισχύς είναι ο μόνος πραγματικός κανόνας και οι αδύναμοι αναγκαστικά υποχωρούν.

Όμως, τελικά η Αθήνα χάνει τον πόλεμο. Και η Αθήνα δεν χάνει μόνο από τη Σπάρτη, αλλά από ένα όλο και πιο πλατύ δίκτυο εχθρών (Σικελοί, Πελοποννήσιοι, σύμμαχοι που αποστάτησαν, Πέρσες κτλ).

Μπορεί στο απόσπασμα που παραθέτει ο κ Γεωργίαδης να φαίνεται ο κυνισμός του ισχυρού, αλλά με τον ίδιο ώμο τρόπο, ο ίδιος ιστορικός μας περιγράφει αργότερα πως βρήκαν τον θάνατο οι Αθηναίοι στην Σικελία. Φυλακισμένοι, πεινασμένοι, χωρίς δίκη.

Η αλαζονεία της ισχύος ενώνει τους άλλους εναντίον σου!

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά στην ιστορία.

Στις αρχές του 16ου αιώνα, ο Κάρολος Ε΄ ήταν ο ισχυρότερος ηγεμόνας της Ευρώπης. Ισπανία, Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, Κάτω Χώρες, Αμερικανικός χρυσός.

Και όμως, η Γαλλία, τα γερμανικά κρατίδια, ακόμη και ο Πάπας (αντίπαλοι μεταξύ τους!) συσπειρώνονται εναντίον του.

Γιατί;

Επειδή η συγκέντρωση ισχύος του σήμαινε πως κανείς δεν θα ήταν ασφαλής αν έμενε μόνος.

Η Γαλλία προτιμά να συμμαχήσει με Προτεστάντες που θεωρεί αιρετικούς, παρά να μείνει μόνη απέναντι σε έναν καθολικό αυτοκράτορα χωρίς όρια.

Ο φόβος ενώνει ιδεολογικούς εχθρούς.

Στον 18ο αιώνα, η Γαλλική Επανάσταση ξεκινά ως εσωτερική υπόθεση. Αλλά όταν η επαναστατική Γαλλία αρχίζει να εξάγει επανάσταση και να ανατρέπει καθεστώτα, οι μοναρχίες της Ευρώπης (που μισούν η μία την άλλη!) σχηματίζουν συνασπισμούς.

Δεν τις ενώνει η αγάπη. Τις ενώνει ο φόβος ότι, αν η Γαλλία νικήσει, καμία δεν θα έχει αύριο.

Ο Ναπολέων, αργότερα, κερδίζει μάχες, αλλά κάθε νίκη του μεγαλώνει τον συνασπισμό εναντίον του.

Στον 20ό αιώνα, η Ναζιστική Γερμανία κάνει το ίδιο λάθος με πιο ωμό τρόπο.

Η Γερμανία παραβιάζει συνθήκες, προσαρτά εδάφη, διακηρύσσει ότι η ισχύς και το αίμα υπερισχύουν του δικαίου...

Αρχικά, πολλοί υποχωρούν. Όχι γιατί συμφωνούν, αλλά γιατί φοβούνται.

Όμως ακριβώς αυτή η λογική σπρώχνει τις ΗΠΑ στην εμπλοκή και φέρνει τη Σοβιετική Ένωση στο ίδιο στρατόπεδο με φιλελεύθερες δημοκρατίες.

Ένας συνασπισμός αφύσικος, αλλά αναγκαίος.

Η Γερμανία χάνει επειδή ανάγκασε τους πάντες να ενωθούν εναντίον της!

Το μοτίβο παραμένει και σήμερα. Μας τα είπε ο Θουκυδίδης, μας τα είπε ο Μακιαβέλι, μας τα δείχνει η ιστορία με πολλά ακόμα παραδείγματα.

Θεωρώ λοιπόν την ανάγνωση του κ Γεωργιάδη ιδιαίτερα προβληματική και επιδερμική. Πηγαίνεις μπροστά κάνοντας συμμαχίες, χτίζοντας εμπιστοσύνη, ακολουθώντας κανόνες.

Δεν είναι αφελείς ιδεολογίες αυτές. Είναι πολιτικός ρεαλισμός.

Όταν το παίζεις νταής, το μόνο που κάνεις είναι να στρέφεις εχθρούς και φίλους εναντίον σου.

Μακάρι το 2026 να μην είναι το έτος μιας γενικευμένης σύρραξης (από έναν ηγέτη μάλιστα που υποσχέθηκε ειρήνη)