του Βαγγέλη Γυφτόπουλου
*το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο "Φως"
Ήταν Κυριακή 1 Μαρτίου 1959, όταν χιλιάδες Έλληνες φίλαθλοι προσπάθησαν να κάνουν σωστές προβλέψεις στο πρώτο δελτίο ΠΡΟΠΟ του νέου τυχερού παιχνιδιού που είχε έρθει και στην Ελλάδα, με στοιχεία από παρόμοια παιχνίδια που υπήρχαν στο εξωτερικό. Κυρίως ήταν βασισμένο στα πρότυπα του ιταλικού «Τοτοκάλτσιο». Γι’ αυτό στελέχη του ΟΠΑΠ εκπαιδεύτηκαν στην Ιταλία. Από τότε ξεκίνησε το ΠΡΟΠΟ στην Ελλάδα που επί πολλά χρόνια με διαχειριστή τον Οργανισμό Προγνωστικών Αγώνων Ποδοσφαίρου (ΟΠΑΠ), ήταν το αγαπημένο παιχνίδι των Ελλήνων φιλάθλων και όχι μόνο. Για την κατάθεση των δελτίων, αρχικά υπήρχαν πρακτορεία σε Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, αλλά μετά επεκτάθηκαν και στην επαρχία. Τα πρακτορεία ΠΡΟΠΟ στην περιφέρεια ήταν και ποδοσφαιρικά στέκια. Από εκεί περνούσαν ποδοσφαιριστές τοπικών ομάδων, παράγοντες, φίλαθλοι, προπονητές κάνοντας τα δικά τους προγνωστικά.
Όλοι έχουμε βιώματα και αναμνήσεις από τα μικράτα μας, θυσιάζοντας το χαρτζιλίκι για να παίξουμε δύο στήλες με ένα τάλιρο, μήπως πιάσουμε το «13άρι» των ονείρων μας! Καλό ήταν και το «12άρι» ή ακόμα και το «11άρι», που αν δεν υπήρχαν πολλοί νικητές είχε ένα δυνατό χαρτζιλίκι. Στο δελτίο υπήρχαν 13 αγώνες. Στα πρακτορεία διαβάζαμε στη….ζούλα δωρεάν και τις αθλητικές εφημερίδες που πάντα υπήρχαν για να ενημερώνονται οι παίκτες που συμπλήρωναν τα δελτία ΠΡΟΠΟ. Αρχικά στους πάγκους ήταν το «Φως», η «Αθλητική Ηχώ», η «Ομάδα», η «Μπάλα», στη βόρεια Ελλάδα τα «Μακεδονικά Σπορ» και τα «Αθλητικά Νέα» του Καμπάνη. Στη δεκαετία του ’70 υπήρχαν και ειδικά έντυπα όπως «1-2-Χ» και το «Προγνωσπόρ».
Η αγωνία ήταν αργά το απόγευμα της Κυριακής, όταν οι πράκτορες μέσω του ραδιοφώνου προσπαθούσαν να μάθουν τα αποτελέσματα για να ανακοινώσουν τη νικήτρια στήλη του ΠΡΟΠΟ. Από εκεί περνούσαν πολλοί για να τσεκάρουν πόσο μέσα ή πόσο έξω έπεσαν με τα προγνωστικά τους και αν κέρδισαν κάτι. Μάζευαν και τα δελτία, καθώς η ταινία που έβαζαν τα πρακτορεία στα δελτία τους είχαν και αριθμούς που κλήρωνε κάθε μήνα ο ΟΠΑΠ, μοιράζοντας δώρα όπως αυτοκίνητα, ποδήλατα, τηλεοράσεις, ηλεκτρικές συσκευές. Στο δελτίο ΠΡΟΠΟ υπήρχαν 13 αγώνες και κάθε δελτίο είχε τρία αντίτυπα, το ένα με την ένδειξη «ΑΠΟΚΟΜΑ», το άλλο με την ένδειξη «ΣΤΕΛΕΧΟΣ» και το άλλο με την ένδειξη «ΜΗΤΡΑ». Τα σημεία προγνωστικών ήταν «1» για νίκη της γηπεδούχου ομάδας, «Χ» για ισοπαλία και «2» για νίκη της φιλοξενούμενης ομάδας. Ένα αντίτυπο από το δελτίο έπαιρνε ο παίκτης, ένα ο πράκτορας και η «μήτρα» πήγαινε στα κεντρικά του ΟΠΑΠ, καθώς περνούσαν αυτοκίνητα του Οργανισμού μεταφέροντας στην Αθήνα τα δελτία. Τα κέρδη μοιράζονταν ανάλογα σε όσους έκαναν 13, 12 και 11 σωστές προβλέψεις από τους αγώνες του δελτίου.
Όλα αυτά φαντάζουν σήμερα ως ένα πολύ μακρινό παρελθόν. Με το πέρασμα των χρόνων και την εξέλιξη της τεχνολογίας άλλαξαν ριζικά τα πράγματα στα τυχερά παιχνίδια και δεν είναι όπως τα παλαιότερα χρόνια. Ο ΟΠΑΠ ιδιωτικοποιήθηκε και έγινε εταιρεία, ενώ είχε ξεκινήσει ως ένας κρατικός οργανισμός. Υπάρχει και σήμερα το ΠΡΟΠΟ, αλλά έχει επισκιαστεί από δεκάδες άλλα τυχερά παιχνίδια. Δεν είναι βέβαια όπως παλιά. Κάποιες γενιές φιλάθλων αισθάνονται νοσταλγία που πηγάζουν από αναμνήσεις, βλέποντας παλιά δελτία ΠΡΟΠΟ. Δεν ήταν ο τζόγος με την έννοια και το εύρος που υπάρχει σήμερα, όπου από το κινητό μπορεί να παίξει κάποιος ακόμα και καζίνο. Το παλιό ΠΡΟΠΟ ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό από τα τωρινά τυχερά παιχνίδια.
Η δημιουργία του ΟΠΑΠ και του ΠΡΟΠΟ έγινε το 1959, επί Κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Καραμανλή, με σκοπό να βρεθούν πόροι ενίσχυσης του αθλητισμού με την κατασκευή γηπέδων, αλλά και βοήθειας των σωματείων. Ο ΟΠΑΠ συστάθηκε ως Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου και το σχετικό Βασιλικό Διάταγμα που υπέγραψαν ο Βασιλιάς Παύλος και ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης Κωνσταντίνος Καραμανλής, δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ με αριθμό 228 τεύχος Α’ της 29ης Δεκεμβρίου 1959. Παράλληλα με τον ΟΠΑΠ καθιερώθηκε και το ΠΡΟΠΟ. Το σχετικό διάταγμα δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 227 τεύχος Α’ της 27ης Δεκεμβρίου 1959. Ο Οργανισμός είχε 9μελές διοικητικό συμβούλιο από εκπροσώπους της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού, της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων, της ΕΠΟ, του ΣΕΓΑΣ και της Εθνικής Τράπεζας που είχε τις οικονομικές συναλλαγές. Πρώτος πρόεδρος του ΟΠΑΠ τοποθετήθηκε ο Τζώρτζης Αθανασιάδης, διευθυντής της «Ναυτεμπορικής» και εκδότης της «Βραδυνής» από το 1962, μια σημαίνουσα και ξεχωριστή προσωπικότητα, φίλος και άνθρωπος της εμπιστοσύνης του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Τότε ήταν πρόεδρος του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Αθλητισμού. Αργότερα διετέλεσε και πρόεδρος της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων (ΕΟΑ). Δολοφονήθηκε στο γραφείο του στη «Βραδυνή» τον Μάρτιο του 1983 από μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης.
Το ξεκίνημα του ΠΡΟΠΟ
Η προετοιμασία για τον μηχανισμό λειτουργίας του ΠΡΟΠΟ είχε ξεκινήσει από το φθινόπωρο του 1958. Την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 1958 έγινε πειραματικά κατάθεση δελτίων βγάζοντας και νικητές. Ο πρώτος επίσημος διαγωνισμός προγνωστικών αγώνων ήταν με παιχνίδια της Κυριακής 1 Μαρτίου 1959. Λίγους μήνες μετά αποφασίστηκε η δημιουργία των εθνικών πρωταθλημάτων Α’ και Β’ Εθνικής. Μέχρι τότε οι κορυφαίες ομάδες των ΕΠΣ Αθηνών, Πειραιώς, Θεσσαλονίκης και ελάχιστες από την επαρχία, συμμετείχαν στην τελική φάση του λεγόμενου Πρωταθλήματος Ελλάδας. Στο πρώτο δελτίο ΠΡΟΠΟ συμπεριλήφθηκαν 12 αγώνες, συν 2 εφεδρικοί. Οι παίκτες έπρεπε να κάνουν προβλέψεις και για τα 14 παιχνίδια, 12 βασικά και 2 εφεδρικά. Σε περίπτωση που υπήρχε αναβολή αγώνα, τότε λαμβάνονταν υπόψη και οι προβλέψεις των εφεδρικών αγώνων. Σε κάθε δελτίο υπήρχαν δύο στήλες προγνωστικών με αντίτιμο 2,5 δραχμές ανά στήλη. Αργότερα προστέθηκαν περισσότερες στήλες, οι διπλές, οι τριπλές παραλλαγές και τα διάφορα συστήματα. Νικητές στο ξεκίνημα του ΠΡΟΠΟ αναδεικνύονταν όσοι έκαναν 12 ή 11 σωστές προβλέψεις. Με την εξέλιξη του παιχνιδιού σε μεταγενέστερα χρόνια έγιναν 13 οι αγώνες. Αρχικά υπήρχαν πρακτορεία μόνον σε Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη. Φρόντιζαν να έχουν άτυπους συνεργάτες και σε άλλες επαρχιακές πόλεις που συγκέντρωναν τα δελτία και τα έστελναν στην Αθήνα για την επίσημη κατάθεση. Με αυτόν τον τρόπο στον δεύτερο διαγωνισμό του ΠΡΟΠΟ είχαν κατατεθεί και από τα Γιάννινα 2468 δελτία.
Στο πρώτο διαγωνισμό της Κυριακής 1 Μαρτίου 1959 κατατέθηκαν στα 249 πρακτορεία 213.670 δελτία. Μοναδικός νικητής με 12 σωστές προβλέψεις ήταν δικηγόρος που διέμενε στη Φωκίωνος Νέγρη, κερδίζοντας 228.000 δραχμές. Επίσης ήταν και 47 νικητές με 11 σωστές προβλέψεις παίρνοντας ο καθένας 4757 δραχμές. Μεταξύ των «11άρηδων» ήταν οι διεθνείς ποδοσφαιριστές του Παναθηναϊκού Λάκης Πετρόπουλος και Βαγγέλης Πανάκης. Στο πρώτο δελτίο ΠΡΟΠΟ υπήρχαν 5 αγώνες από το Πρωτάθλημα Ελλάδας, δύο από την Ιταλία και οι υπόλοιποι από ερασιτεχνικά πρωταθλήματα Αττικής και Θεσσαλονίκης. Οι αγώνες και τα αποτελέσματα στο πρώτο δελτίο ΠΡΟΠΟ: 1) Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός 2-0, 2) Απόλλων Καλαμαριάς – Άρης 0-2, 3) ΑΕΚ – Εθνικός 2-1, 4) ΠΑΟΚ – Πανιώνιος 0-4, 5) Παναιγιάλειος – Δόξα Δράμας 2-2, 6) Ερμής Πειραιώς – Δόξα Πειραιώς 1-1, 7) Δάφνη – ΑΕ Νέας Ιωνίας 1-2, 8) Ηλυσιακός – Ατρόμητος 0-2, 9) ΑΟ Κηφισιάς – ΓΣ Αμαρουσίου 2-1, 10) Φίλιππος Θεσσαλονίκης – Δόξα Θεσσαλονίκης 0-1, 11) Βερόνα – Νοβάρα 3-1, 12) Ταράντο – Αταλάντα 1-1, 13) ΑΟ Λαυρίου – Άμυνα Αμπελοκήπων 3-2, 14) Θρίαμβος Θεσσαλονίκης – Παύλος Μελάς 2-4. Στο ντέρμπι των αιωνίων τα γκολ του Ολυμπιακού σημείωσαν οι Κώστας Παπάζογλου και Ηλίας Υφαντής.
Οι λαϊκοί ήρωες των γηπέδων
Οι λαϊκοί ήρωες των γηπέδων ήταν τότε στον Ολυμπιακό οι Μπέμπης, Υφαντής, Θεοδωρίδης, Ρωσίδης, Στεφανάκος, Παπάζογλου, Ψύχος, στον Παναθηναϊκό οι Βουτσαράς, Πανάκης, Λινοξυλάκης, Τσίλης, Παπαεμμανουήλ, της ΑΕΚ οι Νεστορίδης, Σταματιάδης, Σεραφείδης, Παπαποστόλου, Κανάκης, Αναστασιάδης, στον Εθνικό οι Μανταλόζης, Τατάκης, Καζομπόλης, στον ΠΑΟΚ οι Λέανδρος, Κουϊρουκίδης, Πρόγιος, Ραπτόπουλος, Γεντζής, Καλογιάννης, στον Πανιώνιο οι Σαραβάκος, Παπουλίδης, Μπραουδάκης, Βαλιάνος, Μαυρίδης, στον Άρη οι Πετράκης, Παναγούλιας, Χατζηκώστας, Καλιοντζής, στον Απόλλωνα Καλαμαριάς οι Αυγητίδης, Κυπριανίδης, Σφαιρόπουλος, Αβραμίδης, Νιφαδόπουλος, Σαλαπασίδης, στον Παναιγιάλειο οι Μπέλας (μετέπειτα μεγάλος παράγοντας), Σοφιανός, Θεοδώρου και στη θρυλική Δόξα Δράμας οι αδελφοί Τάκης και Θανάσης Λουκανίδης, Γεωργιάδης, Γρηγοριάδης, Κοτρίδης, Ιωάννου και άλλοι.
Ο ΟΠΑΠ και το ΠΡΟΠΟ συνέβαλαν στην δημιουργία των εθνικών πρωταθλημάτων Α’ και Β’ Εθνικής από τη σεζόν 1959-60. Από τα έσοδα του ΠΡΟΠΟ καλύπτονταν τα έξοδα για τις μετακινήσεις των ομάδων, ενώ όπως προκύπτει από δηλώσεις του προέδρου του ΟΠΑΠ Γεωργίου Αθανασιάδη, σε μεταγενέστερα χρόνια, χρηματοδοτήθηκαν τα έργα ηλεκτροφωτισμού στο γήπεδο της ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια, στο στάδιο Καραϊσκάκη, στο Καυτανζόγλειο, στο γήπεδο του ΠΑΟΚ στην Τούμπα και στο γήπεδο του Απόλλωνα στη Ριζούπολη. Για πολλά χρόνια κυριαρχούσε το γνωστό σλόγκαν «ΟΠΑΠ, εις την υπηρεσίαν του ελληνικού αθλητισμού».
Τέλος, για να τονωθεί η κίνηση του ΠΡΟΠΟ και τα καλοκαίρια, από το 1968 καθιερώθηκε το θερινό πρωτάθλημα του ΟΠΑΠ. Η συμμετοχή των ομάδων ήταν προαιρετική από Α’ και Β’ Εθνική, έχοντας το δικαίωμα χρησιμοποίησης στους θερινούς αγώνες (από Ιούνιο μέχρι Σεπτέμβριο) ερασιτέχνες και αμειβόμενους ποδοσφαιριστές. Απλώς οι ομάδες έπρεπε κάθε Τρίτη να δηλώνουν στην ΕΠΟ τα ονόματα των 18 ποδοσφαιριστών που θα χρησιμοποιούσαν στους αγώνες της Κυριακής για την ενημέρωση των παικτών του ΠΡΟΠΟ. Μέσω της διοργάνωσης αυτής αναδείχθηκαν πολλοί νέοι παίκτες. Οι δε ομάδες, ανάλογα με τη βαθμολογική θέση τους, έπαιρναν επιχορηγήσεις από τον ΟΠΑΠ. Το τουρνουά αυτό διοργανώθηκε από το 1968 μέχρι το 1974.
Η πρώτη ομάδα από την Ήπειρο που μπήκε σε δελτίο ΠΡΟΠΟ ήταν ο Παναμβρακικός Άρτας, στον αγώνα Κυπέλλου Ελλάδας με τον Παναυπλιακό που κέρδισε 1-0 τον Απρίλιο 1959. Τον Ιανουάριο 1960 ήταν στο κουπόνι ο αγώνας Παναμβρακικός Άρτας – Αβέρωφ Ιωαννίνων για το πρωτάθλημα Ηπείρου. Τον Οκτώβριο 1961 επιλέχτηκε το τοπικό ντέρμπι Ατρόμητος – Αβέρωφ. Ήταν μια εποχή όπου η επιτροπή που επέλεγε τα παιχνίδια για το δελτίο, προτιμούσε τοπικά ντέρμπι επαρχιακών πόλεων, καθώς κέντριζαν περισσότερο το ενδιαφέρον των φιλάθλων, όπως Αχιλλέας – ΑΕ Τρικάλων στα Τρίκαλα, Μακεδονικός – Ολυμπιακός στην Κοζάνη, Απόλλων – Ηρακλής στις Σέρρες, Παλλαμιακή – Λαμιακός στη Λαμία, Μέγας Αλέξανδρος – Όλυμπος στην Κατερίνη και πάει λέγοντας.
Αυτή είναι η Ιστορία του ΠΡΟΠΟ που για ένα μακρό διάστημα ήταν μέρος της διαδρομής και του ελληνικού ποδοσφαίρου.
Βαγγέλης Γυφτόπουλος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου