Ο Αριστοτέλης για αιώνες κατέχει ξεχωριστή θέση στο πάνθεο της ευρωπαϊκής σκέψης. Αυτό παρά το γεγονός ότι τα κείμενα που έχουν σωθεί είναι δύσκολα και κουραστικά στην ανάγνωση λόγω ύφους. Συνεπώς, η αναζήτηση βοηθημάτων κρίνεται απαραίτητη. Εδώ αντιγράφω από το βιβλίο του Κοσμά Ψυχοπαίδη (1994 - 2004), καθηγητή Πολιτικών Επιστημών "Ο φιλόσοφος, ο πολιτικός και ο τύραννος - Για την πολιτική σκέψη του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη" (Πόλις 1999). Ελπίζω το μικρό απόσπασμα που αναδημοσιεύω να ωθήσει κόσμο σε αλιεία μαργαριταριών!
ο Τοποτηρητής
Στην περίπτωση του φρόνιμου πράττειν, τα μέσα δεν οργανώνονται για την επίτευξη οιουδήποτε σκοπού, αλλά μόνον για την επίτευξη του αγαθού και ενάρετου βίου. Με τον περιορισμό αυτό η φρόνηση συνίσταται σε μια μορφή αναστοχασμού. Ο αναστοχασμός δεν έχει εφαρμογή σε αντικείμενα που υπακούουν σε ένα αυστηρό επιστημονικό ιδεώδες, το οποίο χαρακτηρίζεται από ακριβείς συλλογισμούς και αναγκαία συμπεράσματα. Κινείται στο χώρο του πρακτικού και ακολουθεί μια δική του "αλήθεια", αναφερόμενη στον τρόπο που σε κάθε περίπτωση θα πράξει κανείς σύμφωνα με το αγαθό. Ο τρόπος προσέγγισης αυτής της αλήθειας διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση, αφού εξαρτάται από τις περιστάσεις του ανθρώπινου βίου και τις δοξασίες περί αγαθού ή κακού. Η σχετικότητα αυτή αίρεται, όμως, καθώς το φρόνιμο πράττειν εντάσσεται στο όλο δεσμευτικό πλαίσιο της αριστοτελικής αρετολογίας.
Από το προαναφερθέν γίνεται φανερή η εσωτερική σύνδεση της αρετής της φρόνησης με την πολιτική. Και στην πολιτική τίθεται στο κέντρο της δραστηριότητας το "ευ βουλεύεσθαι", το οποίο προσανατολίζεται στην πραγματοποίηση του αγαθού στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η πολιτική είναι εκδήλωση φρόνησης, φρονησιακή έξη που εκδηλώνεται ως νομοθετική φρόνηση (ο ανώτερος τύπος φρόνησης ή "αρχιτεκτονική" φρόνηση) και ως γνώση των πολιτικών πραγμάτων (η κοινώς ονομαζόμενη "πολιτική"), η οποία υποδιαιρείται σε πρακτική και διαβουλευτική πολιτική. Η πολιτική, ακόμη, κατευθύνεται "προς το τέλος", προς την αρετή. Τέλος, πραγματοποιεί το ορθολογικό ιδεώδες της σύνδεσης των επιμέρους συμφερόντων με τις αξίες που επιδιώκει να πραγματώσει στην πόλη.
Η προβληματική της ενσωμάτωσης των ιδιαίτερων συμφερόντων στην πόλη, που ανέπτυξε ο Αριστοτέλης στο πλαίσιο της ανάλυσης του αντιπεπονθότος, επανατίθεται με αφετηρία μια άλλη ενάρετη έξη, τη φιλία. Ο Αριστοτέλης πραγματεύεται τη φιλία σε σχέση με τη δικαιοσύνη, θεωρώντας ότι αποτελεί το συνεκτικό στοιχείο σύνδεσης των επιμέρους στιγμών που απαρτίζουν την πόλη. Υποστηρίζει ότι οι νομοθέτες ενδιαφέρονται περισσότερο για την ύπαρξη φιλίας στην πόλη (η οποία οδηγεί στην ομόνοια μεταξύ των πολιτών) απ' ό,τι για την ύπαρξη δικαιοσύνης. Στα Ηθικά Νικομάχεια διακρίνονται πολλές μορφές φιλίας, από την ανώτερη μορφή μεταξύ αγαθών και κατ' αρετήν όμοιων φίλων, μέχρι τις πλέον ποικίλες και ενδιάμεσες μορφές επικοινωνίας, συνεννόησης, αλληλεγγύης ή συναλλαγής, ακόμη και επιδίωξης κοινού οφέλους. Ωστόσο, η ανάλυση ιεραρχεί τις φιλικές σχέσεις με κριτήριο τη φιλία ως αρετή, ως έξη προαιρετική των αγαθών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου